hozekanî lek û luř
lek (Lak)
- «be pêy řaportekey Houtum Shindler jimarey lekî kurd xoy le 135 hezar xêzan eda.
Gurzon, 1892, Vol 2, p.p. 492-494
- lek wek çînêkî komełayetî nawêkî dyarî nîye, bełam be şêweyekî baw û biław le naw kurd û luř û feylî û bextyarî û mamesanî wek çînêk û wek beşêk le luřekan nasrawin. em hoz û xêłaney serewe ta řadeyek yek řegez û yek bineçe pêk dehênin. ewey zanrawe eweye ke jimareyek lem «lekane le nawçey erdełan le nizîk leylaxewe cêgîr bûn û jimareşyan lem nawçeyeda hezar xêzanêk ebêt û luřekan be kurdekan ełên «lek».
fîłd, entiropołojyay îran Field, Antropology of Iran, p. 627
- luřekan beşêkî serekîn le hozekanî «lek» û lekîş kemayetîyekin û nîştecên, řenge babetî «luř» pêwîstî be lêkołîneweyekî zortir hebê, bełam ewey ke êsta laman řûne eweye ke emane ser bew komełe etnolojyen ke kurd peywendîyekî qûł û serekî pêyanewe heye. lewaneşe dyalêktî luřî kemê le farsîyewe nizîk bê, bełam şêwey bekarhênanekey legeł zimanî kurdîda cyawazîyekî ewtoy nîye.
zorbey zorî nûserekan luřekan be paşmawey aryayye konekan dadenên, çunke her le kej û kêwekanî êstayanda peydabûn û şaristanîyetî xoyan damezranduwe û her le konîşewe lem şwêneda seqamgîrbûn.
wişey «feylî» watay «yaxî bû» ebexşê. farsekanî em serdeme bew kesane ełên luř ke gêj û sade û sakarin. be pêy serjmêrkirdnî «řawlînsun, sałî 1836», jimarey feylîye luřekan û tîrekanyan nizîkey 56 hezar xêzane. keçî lewlawe lapard sałî 1843 ełê jimareyan 49 hezar xêzane. le layekî tirewe «řawlînsun» jimarey bextyarîyekan be 28,000 xêzan danawe. ke çî řaportêkî tir ke sałî 1881 derçuwe jimarey em hozaneman bem corey lay xwarewe edatê:
feylî û tîrekanî: 210 hezar
bextyarî û tîrekanî: 170 hezar
gugîlu.. hind: 41 hezar
eweşî ke mebeste lêreda bîłêyn eweye ke em serjimêrîye jimarey giştîy luřekanî be 421 hezar kes danawe.
zarawey feylî pitir peywendî be danîştuwanî piştikowe heye zyatir lewey peywendî be herêmî luřî biçûkewe hebêt.
luřekan le řûy ayîn û qed û bałay siruştîyewe be têkřayî zor le tîre konekanî êran deçin. berzîy bała 168 santîmetre.
danîluv Danitov
mamesanî
- " emane beşêkî serekîn le tîrey «lek» û liqêkin le «luřekan».
kêrzin Curzon, 1892
- dyalêktî luřî (Luri)
birîtîye le şest xêzanî biçûktir û le 84.500 kes zyatir giftugoy pê eken û feylî û bextyarîş her lewanin
şubîrî Shoberi, P. 20
- kurde fitrîyekan (wate luřekan) le řûy heykel û qed û bała û şan û şewketewe legeł made konekanda yekin.
Rawlinson, Vol, 2, p. 307
- zulûtarîf (Zolotaref) sałî 1888 jimarey luřekanî be 78000 kes danawe bełam hotom şîndiler (Houtum. Shindler) jimarey xêzanî luř û bextyarîyekanî têkřa sałî 1884 be 46.800 xêzan danawe.
Curzon, 1892, p. 491-492
- kohkîlu (Kuhcalus)
serjimêrî sałî 1881 derî xistuwe ke le êran jimarey em hoze 41 hezar xêzane... hitid. emane be řegez luřn. qeşqayyekan kemê leman cyawazin.
Curzon, 1892, PP. 273-275, PP. 112-114
- goran (Goran)
xêlêkî kurde le dewr û berî kirmaşanda nîştecêye û beşêkî koçere û ewî tirîşî le nêwan maydeşt û harunşîn xanda danîştûn û baweřyan ’elî îlahî ye û jimareyan 5 hezar xêzane.
- sincabî (Sanjabi)
hozêkî kurde le nawçey maydeşt ke ekewête xor’away nawçey kirmaşanda nîştecêye û jimareyan 15 hezar xêzane. hemûyan ’elî îllahîn.
Curzon, 1892, Vol, p. 55
- teter
hîç teterêk le kurdistanda cêy nebuwetewe.
małkułim Malcolm, Vol, 2, p.p. 207-210
- sen guru (Sunguru)
hozêkî kurde leserûy nawçey kirmaşanda nîştecêye û jimareyan legeł hozî kolyayîda nizîkey 2500 xêzanin.
kîrzin Curzon, 1892, Vol, L, p. 557
- zincîne_ zangîne (Zenijnah- Zangenah)
hozêkî kurdî şî’eye û le nawçey kirmaşanda seqamgîr buwe û jimarey 1500 xêzane.
Curzon, 1892, Vol, 2, p.p. 112-114
- me’afî/me’afî (Ma’afi)
hozêkî kurde. le nawçey kirmaşanda nîştecê buwe.
Curzon, 1892, Vol, 1, p. 557
- nanekelî (Nanakuli)
hozêkî kurde jimarey sî sed xêzanîke. le řoj’away kirmaşanda cêgîre.
Curzon, 1892, Vol, p.p. 555-557
- axuř (Akhur)
hozêkî kurdî kirmaşanîye û jimarey hezar xêzane.
- celîlwend (Jelilwand)
hozêkî kurde le řojhełatî kirmaşanda cêgîr buwe.
Curzon, 1892, Vol, 1,p. 55
- celalwend (Jelalwand)
hozêkî kurde le nawçey kirmaşanda cêgîre û le jêr desełatî sertîpî «kirind» daye. le geł hozî babacanîda jimareyan xwî le hezar xêzanêk edat.
Curzon, 1892, Vol, 1, p. 557
- hemewend (Hamawand)
hozêkî kurdî koçerîye, bełam le nawçey kirmaşanda gîrsawnewe û jimareyan 200 xêzanîk ebêt.
Curzon, 1892, Vol, 1, p. 557
- xiził (Ghazil)
xêłêkî kurde le dewruberî kirmaşanda nîştecêye.
Curzon, 1892, Vol, 1, p. 557
- kelhuř
xêłêkî kurde le dewruberî seqzîşda hêndêkyan nîştecên ke jimareyan lewêda 300 xêzanêk ebî.
Curzon, p.p. 555-557
em kelhuřane le nawçey kirmaşanda le 5000 xêzan zyatirin û beşêkyan koçerin û ewanî tiryan nîştecên. hewargey hawînyan çyakanî serûy řoj’away nawçey piştigoye û zistanan egeřênewe bo textayyekanî deştî zehaw û qesrî şîrîn û nawçe sinûrîyekanî nêwan ’êraq û êran. em xêłe ’elî ełłahî û şî’ey êcgar zore.
- hululan (Hululan)
hozîkî luře bełam nawî le lîstî hozekanî kirmaşanda hatuwe. em hoze koçere û le şaxekanî řojhełatî başûrî kirmaşan û berzayyekanî řubarî kerxeda perit û biław bûnetewe. jimareyan xoy le çwar hezar xêzan eda.
Curzon, 1892, Vol, 1, p. 557